صفحه اصلی
شبکه های اجتماعی
yahoo google aparat twitter facebook
audio
upload

ابزارک ها

ابزارک

نویسنده: پیام فضلی نژاد

شب ۲۲ خرداد ۱۳۸۳ ریچارد رورتی برای اقامتی ۲ روزه وارد تهران شد تا با همکاری داریوش شایگان و رامین جهانبگلو از نزدیک به ارزیابی وضعیت اصلاح طلبان بپردازد.۱۸۴ پیش از سفر به ایران گفته بود «اگر ما چیزی هم از اسلام باید بیاموزیم، آن چیز درس آزادی و عدالت اجتماعی نخواهد بود؛ ما خود در این مقوله کارشناس و خبره هستیم»185 و همیشه تاکید داشت «دموکراسی در ایران می تواند آغاز موج دموکراتیزاسیون در خاورمیانه باشد.»186 اصلاح طلبان نیز با تفکر عمل گرایانه رورتی آشنایی داشتند؛ حتی در زمان ریاست جمهوری سیدمحمد خاتمی مدارس دولتی ای به «سبک جان دیویی» (مانند مدرسه شهدای معلم در تهران) ساختند تا دانش آموزان «اصل حریت و آزادی» را از آموزه های فلسفه آمریکایی بیاموزند.۱۸۷ وزارت آموزش و پرورش از شهریور ۱۳۷۸ این مدارس را با هدف تربیت لیبرال هایی تاسیس کرد که به «نیروی سازمانی براندازی نرم» مشهورند.۱۸۸ ایدئولوژی اصلاح طلبان براساس فلسفه عملگرایی دیویی- رورتی تعریف شد و شعار «عمل گرایی فمینیستی» به شعار اصلی کمپین های زنان سکولار در ایران تبدیل گشت.۱۸۹ علی میرسپاسی (عضو شورای سردبیری فصلنامه کنکاش، چاپ خارج کشور) نیز از ابتدای دهه ۱۳۸۰ برای حزب مشارکت ایران به شرح استراتژی عمل گرایانه رورتی با هدف فهم سیاست های جدید آمریکا پرداخت۱۹۰ و در کتاب دموکراسی یا حقیقت یک توصیه راهبردی به روشنفکران اصلاح طلب ایرانی داشت:
نیازی وجود ندارد که «سکولاریزم» و «دموکراسی» نخست از لحاظ نظری (یا فلسفی) بر بینش های دینی (یا سنتی) پیروز شوند تا سپس بتوان قدمی در راه تأسیس یک نهاد اجتماعی دموکراتیک برداشت. روشنفکران ما باید همانند روشنفکر آیرونیک «ریچارد رورتی» عمل کنند و از اصول و «عقاید خلل ناپذیر» دست بردارند. در عوض، حقایق نسبی پراگماتیک را برای پیشبرد هدف های خیرخواهانه شان به کار بگیرند.۱۹۱
از سال ۱۳۸۲ نیز خشایار دیهیمی در انتشارات طرح نو به ترجمه تئوری های این فیلسوف پراگماتیست پرداخت.۱۹۲ وقتی رورتی به ایران آمد، اصلاح طلبان ۲ شکست در دومین انتخابات شوراهای شهر و روستا و انتخابات مجلس هفتم را در کارنامه خود داشتند. شکست های پیاپی پروژه اصلاحات یک رسوایی بزرگ بود. رورتی فقط یک راهکار کاربردی به ذهنش می رسید و به اصلاح طلبان گفت که «گذار به دموکراسی» محصول بحث های روشنفکری و فلسفی در باب «بازسازی سنت» و «اصلاح دین» نیست، بلکه نیازمند اتکاء محض به «سنت های آمریکایی» و پیروی از فلسفه عمل گرایی است.۱۹۳ او حذف «مفهوم خدا» از جامعه را نخستین راه استقرار یک دموکراسی سکولار دانست و گفت:
موفقیت «سکولاریزاسیون» در دموکراسی های صنعتی حاصل شده است و هرچند که دین از تصورات توده مردم بیرون نرفته، اما جامعه توانسته است بدون توجه به «مفهوم خدا» به سامان اجتماعی و احساس تعلق جمعی برسد. وقتی که شما توانستید جامعه ای را این چنین سکولاریزه کنید، به احتمال زیاد می توانید آن را «غیرمتافیزیکی» هم بکنید.۱۹۴
از نگاه رورتی باید با گسترش نهادهای دموکراتیک در ایران، یک «نیروی اجتماعی سازمان یافته» را برای «مبارزات مدنی» تربیت کرد تا آنان در «یک لحظه تاریخی» دموکراسی آمریکایی را حاکم کنند.۱۹۵ این کار به اقتدار سیاستمداران پراگماتیست (عمل گرا) در ایران نیاز داشت. نزد او، پراگماتیسم اساس «فلسفه دموکراسی» بود و مانند جان دیویی از دموکراسی نیز به عنوان مظهر «عقیده آمریکایی» یاد می کرد.۱۹۶ گرچه برپایه روایت های مشهور این فلسفه را ضدمتافیزیک (ضدمابعدالطبیعه) و مبتنی بر «اصالت تجربه طبیعی» می شناسند، اما از نگاه رورتی، دموکراسی آمریکایی تنها «مابعدالطبیعه انسان» است۱۹۷ و باید آن را به جای اصولی مانند «مرجعیت قرآن» نشاند.۱۹۸ از این رو به سیاستمداران ایرانی گفت:
بالغ بودن و بزرگ شدن تا حدود زیادی معنی اش این است که بدانیم هیچ کتابی «راز جهان» و «معنی زندگی» را بر ما آشکار نمی کند. معنی اش این است که این «کتاب های قدیمی» و بسیار جالب تنها پله هایی از یک نردبان اند که روزی در آینده، اگر شانس داشته باشیم، از آن «بی نیاز» خواهیم شد!۱۹۹ اگر یک «پراگماتیست» بخواهد به خدا اعتقاد داشته باشد، باید خیلی چیزها را دور بریزد. از جمله چیزهای دور ریختنی عبارت اند از: «مرجعیت قرآن»، «مشیت الهی»، «شعائر مذهبی» و بسیاری چیزها که خداپرستان از کنار گذاشتن شان اکراه دارند.۲۰۰
براساس نقشه راه ریچارد رورتی حال که «دموکراسی آمریکایی» شکلی از حکومت یا مصلحتی اجتماعی نیست، بلکه عین «مابعدالطبیعه» است و «آگاهی غریزی ما بر آن صحه می گذارد»201 باید به «بازسازی فلسفه» برپایه منافع لیبرال دموکراسی بپردازیم و هر شکلی از «بی طرفی فلسفی» را طرد کنیم.۲۰۲ در باور عمل گرایان، کارکرد فلسفه حتی اثبات حقیقت و حقانیت این «عقیده آمریکایی» نیست، بلکه صرفاً وظیفه «توجیه» ایدئولوژی لیبرال سرمایه داری و تامین نیازهای سیاسی آن را برعهده دارد. بنابراین، فلسفه تابعی از سیاست دموکراتیک است۲۰۳ و بزرگ ترین فیلسوف زنده آمریکا از فلاسفه می خواهد که به نفع این سیاست، «سؤالات محوری فلسفه» و «زمین بازی فلسفی» را تغییر دهند؛۲۰۴ پروژه ای که س رکارل پوپر نیز در آکادمی بریتانیا پی گرفت وچارچوب فلسفه علم خود را در رساله سرچشمه های دانایی و نادانی برپایه آن بنا ساخت.۲۰۵
براساس فلسفه پراگماتیسم، فیلسوفان به جای سؤال هایی مثل «چه چیزی به ما اجازه می دهد تا به نفع دموکراسی استدلال کنیم؟» باید تنها از اینکه «چه چیزی در خدمت دموکراسی است؟» پرسید.۲۰۶ نباید از بنیان های نظری «لیبرالیسم سیاسی» سؤال کرد. لازم نیست توضیح دهیم که بر اساس چه «جوهر» و «ماهیتی» در دفاع از دموکراسی سخن می گوییم، بلکه فلسفه باید در خدمت منطق «دموکراسی آمریکایی» انجام وظیفه کند۲۰۷ و البته، این انجام وظیفه نیز یک مساله «دست دوم» است. چرا؟ چون به روایت رورتی، «لیبرال دموکراسی» اصلاً نیازمند «توجیه فلسفی» نیست و فقط به «بیان فلسفی» محتاج است:
دیگر «فلسفه» پیشتاز نیست، بلکه «سیاست» در اولویت است و فلسفه از پی آن می آید…۲۰۸ روند «سست» کردن فلسفه برای «استحکام» بخشیدن به نهادهای لیبرالی است.۲۰۹
اقتدار دموکراسی آمریکایی در گرو نداشتن «عقلانیت فلسفی» است و به اعتقاد رورتی ایرانیان نیز فقط باید به «سنت تجربی» آن تکیه کنند. البته شاید فیلسوفی دلش بخواهد نظریه ای فلسفی بسازد که با نظام مطلوب او، یعنی نظام لیبرال دموکراسی هماهنگ باشد.۲۱۰ اشکالی ندارد، اما چنین فیلسوفی نباید به کاوش فلسفی در باب ماهیت لیبرال دموکراسی دست بزند و فکر کند که «بنیادهای فلسفی» نسبت به نهادهای لیبرال دموکراسی برتری خاصی دارند. به باور رورتی، قضیه برعکس است:
فیلسوف لیبرال دموکراسی، «سیاست» را در اولویت قرار می دهد و بعد فلسفه ای می سازد که با آن سیاست بخواند.۲۱۱
بنابراین «باید فلسفه را درز بگیریم.»212 ریچارد رورتی در خانه هنرمندان ایران با تاکید گفت «امروزه برای استقرار دموکراسی و تجربه کردن آن نیازی به فلسفه نداریم، چون اکثر مردم کاری به این ندارند که حقیقت ( Truth ) چیست!»213 او در ایران مثل آلن تورن از نقش انقلابی «فمینیست ها» یاد کرد و ادامه داد:
«همجنس بازان» راه و روش ما را نسبت به زندگی اجتماعی مان به نحوی «مثبت» و «آزادیبخش» دگرگون کرده اند.۲۱۴


  • تاریخ ارسال: ۸:۱۹ ب.ظ - سه شنبه ۱۳۹۰/۱۰/۲۰
  • چاپ این مطلب
  • تعداد بازدید: 2,900
  • بدون نظر
  • گزارش!

دیدگاه شما

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.



مستضعفین تی وی

این مطلب را به اشتراک بگذارید:

فیس بوک تویتر گوگل پلاس افسران ایمیل چت

نظرسنجی

آیا شما عملکرد دولت حسن روحانی در حل معظلات اقتصادی را مثبت ارزیابی می کنید؟

  • خیر (94%٬ 409 رأی)
  • بله (6%٬ 28 رأی)

تعداد رأی دهندگان: 437
[ آرشیو نظرسنجی ]

Loading ... Loading ...

خبرنامه

برای اطلاع از به روزرسانی‌ها و دیگر اخبار مرتبط با سایت، در خبرنامه اینترنتی ما عضو شوید. توضیحات بیشتر...
پس از ارسال، پیامی به پست الکترونیک شما فرستاده می‌شود که باید روی لینکی که در پیام موجود است کلیک کرده تا عضویت شما قطعی گردد.

سامانه پیام کوتاه

جهت عضویت در سامانه پیام کوتاه بچه‌های قلم، عدد 22 را به شماره 30007227001212 ارسال نمایید.

  • آ – العالم
  • آ- پرس تی وی
  • ادواردو
  • برهه
  • پایگاه اینترنتی هیئت جوادالائمه علیه السلام
  • تا شهدا، با شهدا
  • تبیان مهدویت
  • سایت اختصاصی شهید "احمد کاظمی"
  • عمارنامه

به " بچه‌های قلم" امتیاز دهید.