صفحه اصلی
شبکه های اجتماعی
yahoo google aparat twitter facebook
audio
upload

ابزارک ها

ابزارک

ومع نهایه العام ۲۰۱۴، لا یبدو «الخطاب السعودی» فی أحسن حالاته. إذ إن التطورات الإقلیمیه الممتده منذ خمسینیات القرن الماضی حتى الآن، أنهکت هذا الخطاب بمرور الوقت وتعاظم التحدیات، وجعلت رقعه تأثیره أضیق، فأصبح محشوراً فی مساحه خطابیه – سیاسیه أصغر کثیراً عما کانت علیه الحال فی فترات سابقه. وتکفی مقارنه «الخطاب السعودی» مع نهایه العام ۲۰۱۴ بذات الخطاب عند أوج صعوده فی السبعینیات من القرن الماضی، لنتبین الفارق الضخم والکبیر، والمأزق الذی یعیشه فی مواجهه التطورات الإقلیمیه والأیدیولوجیه فی المنطقه.
الخصوصیه البنیویه و«الخطاب السعودی»:
لم تتأسس السعودیه کدوله على هویه وطنیه ما أو حتى على انتماء جغرافی محدد أو على أساس إثنی مقترن بالسیطره على رقعه جغرافیه معلومه، مثل جمهوریات المشرق العربی (العراق وسوریا والأردن ولبنان) على مشاکلها التأسیسیه والبنیویه، بل ظهرت «المملکه السعودیه» إلى الوجود بعد نجاح آل سعود فی تأسیس ملکیه وراثیه إسلامیه على أراضی شبه الجزیره العربیه فی نجد والحجاز، بفضل التحالف بین محمد بن عبد الوهاب (مؤسس الوهابیه) وآل سعود. وإذ فشلت المحاولات الأولى والثانیه لآل سعود والوهابیین فی تأسیس مملکتهم، بسبب التدخل المصری فی عصر محمد علی؛ الذی أنهى الطموح السعودی فی نجد فی الأعوام ۱۸۱۸-۱۸۲۲ وأیضاً خلال الفتره الواقعه بین ۱۸۳۸ و۱۸۴۳، فقد نجح آل سعود بالتحالف مع آل عبد الوهاب أیضاً فی الاستیلاء على الحجاز فی العام ۱۹۲۵ منهین الحکم الهاشمی فیها، وأخضعوا بحد السیف القبائل المتمرده فی المناطق المختلفه تحت سیطره آل سعود وبغطاء دینی وهابی، فأعلنوا المملکه السعودیه العام ۱۹۳۲٫ شکل «الخطاب السعودی»، بذره ومضمون الحکم وتوجهاته. وفق ذلک المقتضى، اعتبرت الدوله السعودیه الدین أهم مکون من مکونات هویتها، وتأتی بعده الهویه المناطقیه للسکان فی المرتبه التالیه، وساعد على تثبیت تلک التراتبیه الهویاتیه وجود الحرمین الشریفین على أراضیها.
التحدیات الإقلیمیه «للخطاب السعودی»:
ظهرت أولى التحدیات «للخطاب السعودی» مع بروز حرکه القومیه العربیه التی قادها جمال عبد الناصر من القاهره. ولم تکن السعودیه قادره بالرغم من عوائد النفط على الوقوف خطابیاً بوجه انبعاث الوطنیات القادم من القاهره ومعها دمشق وبغداد. فقامت السعودیه بتنصیب نفسها ممثله للإسلام فی المنطقه والعالم. واعتبر الملک الراحل فیصل بن عبد العزیز أن «حمایه الدین وتعزیز التضامن بین المسلمین هو عله وجود المملکه». ومع الهزیمه العسکریه التی لحقت بالمشروع الذی قاده جمال عبد الناصر العام ۱۹۶۷، کانت الأبواب مشرعه أمام السعودیه لتعزیز هیمنه خطابها على المنطقه. وقتها اندفع «الخطاب السعودی» لیطبع منطقتنا بطابعه، وشکلت مفردات مثل «الأمه الإسلامیه» و «السعودیه الدوله الوحیده فی العالم المحکومه بمبادئ الشریعه الإسلامیه» أمضى الدروع السعودیه فی مواجهه خصومها الإقلیمیین والأیدیولوجیین. وبالتوازی مع هذا الخطاب المحافظ، فقد دانت للسعودیه فی السبعینیات من القرن الماضی سیطره کامله على الفضاء الإعلامی العربی فی داخل الوطن العربی وخارجه عبر استخدام متقن للعوائد النفطیه الضخمه. وتم ذلک بالتوازی مع نفوذ کبیر فی «اللوبی النفطی» داخل الولایات المتحده الأمیرکیه، فشکل الثلاثه: الخطاب والهیمنه الإعلامیه والنفوذ داخل أمیرکا مثلث القوه السعودی فی المنطقه؛ ذلک القائم على تسیید خطاب إسلاموی غارق فی محافظته الاجتماعیه والسیاسیه، یخاصم ببنیته ومضمونه مختلف أشکال الأطروحات التحدیثیه والتقدمیه فی العالم العربی. ومع انتصار الثوره الإیرانیه العام ۱۹۷۹ وانبعاث خطابها الرادیکالی، فقد کانت السعودیه على موعد مع مواجهه فکریه وخطابیه ثانیه بعد العروبه الناصریه، عبر خطاب منافس نال من ارتباطات السعودیه الدولیه مع أمیرکا وتحدى زعامتها لـ «العالم الإسلامی»، ولکن من الموقع الإسلامی ذاته. ساعتها تقلص «الخطاب السعودی» من تمثیل «الإسلام» فی العالم، إلى مجرد تمثیل «الإسلام السنی» فی العالم، واضعاً متاریس عقائدیه وأیدیولوجیه جدیده ومنسحباً من مواقع خطابیه وفکریه سبق وأن اعتقد بامتلاکها.
«الربیع العربی» والخطاب السعودی:
بنى «الخطاب السعودی» على تمایز غریمه الإیرانی مذهبیاً؛ فأصبح الصراع الإقلیمی بین الریاض وطهران مدموغاً بالصبغه المذهبیه والمواجهه السنیه – الشیعیه فی ساحات الصراع المختلفه. وحشد «الخطاب السعودی» إمکاناته الإعلامیه والفقهیه، وتمدد النفوذ الوهابی إلى مؤسسات إسلامیه أعرق فی المنطقه مثل الأزهر الشریف فی عهد حسنی مبارک، فی محاوله بدت ناجحه لتعمیم الاصطفاف المذهبی على عموم المنطقه. وبرغم ظهور دول خلیجیه أخرى مثل قطر بأدوات إعلامیه نافذه هددت إلى حد ملحوظ الهیمنه الإعلامیه السعودیه على المنطقه، إلا أن «الخطاب السعودی» بقی متماسکاً إلى حد ما برغم من زلازل کبرى: أحداث الحادی عشر من أیلول ۲۰۰۱ ومشارکه ۱۵ مواطناً سعودیاً من أصل ۱۹ مهاجماً فیها، ثم احتلال العراق فی العام ۲۰۰۳ وحرب لبنان العام ۲۰۰۶٫ ساعتها نجحت السعودیه عبر «اللوبی النفطی»، ودیبلوماسیتها العامه النشطه، ودعوات «حوار الحضارات»، وبتجنید إمکانات مالیه بالغه الضخامه، فی ترمیم بعض من الصوره السعودیه فی المنطقه والعالم. لکن «الخطاب السعودی» کان على موعد مع تحد ثالث بحلول «الربیع العربی». وتمثل ذلک التحدی بقفز جماعه «الإخوان المسلمین» إلى السلطه فی مصر، بدعم أمیرکی وخلیجی (قطری) وإقلیمی (ترکی). ومغزى التحدی هنا أنه یأتی من «المعسکر السنی» ذاته الذی سیّجه «الخطاب السعودی» وأعلنه منطقه محرره فی مواجهه «المعسکر الشیعی» الذی تقوده إیران.
تربت قیادات «الإخوان المسلمین» فی کنف السعودیه فی الخمسینیات والستینیات من القرن الماضی إبان المرحله الناصریه، واحتضنت السعودیه «الإخوان المسلمین» کردیف أیدیولوجی یناصب الناصریه والشیوعیه العداء ولا یضع تحالفها الدولی موضع المناقشه. ومع صعود أنور السادات إلى حکم مصر فی العام ۱۹۷۰، فقد کانت السعودیه، عبر کمال أدهم صهر الملک فیصل ورئیس الاستخبارات السعودیه، هی الضامن لتحالف السادات مع «الإخوان المسلمین» بغرض تصفیه المواقع الناصریه والیساریه فی مصر. بدورهم، خطا «الإخوان المسلمون» خطوات فکریه کبرى لملاقاه السعودیه، وأجروا تحولات فکریه فصلها الباحث الإسلامی الراحل حسام تمام فی أطروحته «تسلف الإخوان». لکن صعود الدکتور محمد مرسی إلى الحکم فی مصر العام ۲۰۱۲، مثل مأزقاً من نوع جدید للسعودیه، بسبب أطروحات «الخلافه الإسلامیه» التی رفعتها الجماعه، والتی تعنی ضمناً انضواء الأقطار المختلفه بما فیها السعودیه تحت لواء الخلافه. ساعتها انزاح «الخطاب السعودی» أکثر فأکثر من مواقعه باتجاه السلفیین، الذین تحالفوا فی مصر ضد «الإخوان المسلمین»، ما مهد لإطاحتهم من السلطه صیف العام ۲۰۱۳، فی تطور کانت السعودیه أول المرحبین به. على المنوال ذاته یأتی ظهور «داعش» فی سوریا والعراق، والفظائع التی ترتکبها هناک بمثابه تحد – بشکل أو آخر – «للخطاب السعودی». فمن ناحیه تنخرط السعودیه فی التحالف الدولی المناهض لتنظیم «داعش» حفاظاً على تحالفها الدولی مع واشنطن، ومن ناحیه أخرى لا تبدو مفاعیل ومنتجات المفرخه الوهابیه لأشد الحرکات السلفیه والجهادیه تطرفاً فی المنطقه قابله للتبریر. ولعل تصریح جو بایدن نائب الرئیس الأمیرکی بخصوص الارتباط بین «داعش» والسعودیه الدلیل الأوضح على معضله التوفیق بین التحالف الدولی مع أمیرکا واللازم لبقاء المملکه فی مواجهه التحدیات الإقلیمیه؛ وفی الوقت نفسه محاوله الحفاظ على القیاده الفکریه والخطابیه فی مواجهه أشد التیارات عنفاً ودمویه فی المنطقه.
الخلاصه:
یواجه «الخطاب السعودی» تحدیات ضخمه مع نهایه العام ۲۰۱۴، إذ تنحسر بمرور الوقت رقعه نفوذه من «العالم الإسلامی» فی الفتره من ۱۹۳۲ وحتى ۱۹۷۹ إلى «العالم السنی» فی الفتره من ۱۹۷۹ وحتى ۲۰۱۱، ومنذ العام ۲۰۱۲ تنحدر رقعه النفوذ إلى نطاقات سلفیه أکثر ضیقاً مع صعود حرکات مثل «داعش» و «النصره»، التی یصعب على أی خطاب مهما امتلک من براعه إنکار قرابتها ونَسَبَها إلى المصدر نفسه. لا تبدو السعودیه أمام أخطار وجودیه مباشره فی العام الجدید داخلیاً أو خارجیاً، ولکن الجراحات التجمیلیه المطلوبه الآن لشدشده وجه «الخطاب السعودی» بغرض تعویم التحالف الدولی للسعودیه وترمیم صورتها فی المنطقه کما حدث بعد زلازل کبرى سابقه لن تکون سهله هذه المره؛ إذ یبدو «الخطاب السعودی» مؤبداً فی مساحه خطابیه ومذهبیه أضیق کثیراً مما هو لازم لعملیات التجمیل!

مصطفى اللباد/ السفیر


  • تاریخ ارسال: ۸:۳۱ ب.ظ - یکشنبه ۱۳۹۳/۰۹/۳۰
  • چاپ این مطلب
  • تعداد بازدید: 940
  • بدون نظر
  • گزارش!
برچسب ها : ,

دیدگاه شما

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.



مستضعفین تی وی

این مطلب را به اشتراک بگذارید:

فیس بوک تویتر گوگل پلاس افسران ایمیل چت

نظرسنجی

یک سال از آغاز برجام گذشت، به نظر شما آیا برجام گشایشی در زندگی مردم ایجاد کرد؟

مشاهده نتايج

Loading ... Loading ...

خبرنامه

برای اطلاع از به روزرسانی‌ها و دیگر اخبار مرتبط با سایت، در خبرنامه اینترنتی ما عضو شوید. توضیحات بیشتر...
پس از ارسال، پیامی به پست الکترونیک شما فرستاده می‌شود که باید روی لینکی که در پیام موجود است کلیک کرده تا عضویت شما قطعی گردد.

سامانه پیام کوتاه

جهت عضویت در سامانه پیام کوتاه بچه‌های قلم، عدد 22 را به شماره 30007227001212 ارسال نمایید.

  • آ – العالم
  • آ- پرس تی وی
  • ادواردو
  • برهه
  • پایگاه اینترنتی هیئت جوادالائمه علیه السلام
  • تا شهدا، با شهدا
  • تبیان مهدویت
  • سایت اختصاصی شهید "احمد کاظمی"
  • عمارنامه

به " بچه‌های قلم" امتیاز دهید.